Seinhuis

Bilthoven heeft een seinhuis gekend die later is uitgebouwd. Tegenwoordig gaat alles centraal, maar in vroegere tijden stonden langs het traject seinhuizen. Vanuit hier werden de wissels en seinen bediend.


Alvorens er de seinhuis kwam was er een blokwachter, maar het princiepe blijft het zelfde maar dan in combinatie met het bedienen van de wissels.


Blokpost E. Gelegen op de grens van de voormalige gemeente Maartensdijk en De Bilt anno 1913.


Eerst gaf de blokwachter met een vlag 'veilig' spoor aan later werd dat gedaan door seinen langs het spoor die bediend werden van de zogenaamde seinhuisen. Vanuit een seinhuis werd contact gehouden met de naast liggende seinhuizen zoals Blauwkapel. Als een trein deze post passeerde werd het spoor 'vrij' gegeven en werd het sein 'vrij/groen' gezet. Vanuit het seinhuis werden ook de rij-paden uitgezet door de wissels in de juiste standen te zetten.


Eerste seinhuis vlak na de opening van het station.


Eerste seinhuis wat inmiddels uitgebouwd was versiert tijdens het 50-jarig jubileum van de N.C.S. anno 1913.


Tweede seinhuis op 21-01-1959 (foto J.G.C. van de Meene).



Jan van 't Prinsenhof als hulpseinwachter rond 1948. Seinhuiswachter B.A. Abrahamsen rond 1948.



Seinhuiswachter 1963 (foto J.G.C. van de Meene)


Vanuit het seinhuis liepen kettingen en staalkabels naar de wissels en seinen en overwegbomen.
Op plaatsen waar de kabel een bocht nam werden kettingen gebruikt. Op de rechte stukken waren dit staalkabels die door klossen werden begeleid.

Tussen de seinhuizen was een elektrische verbinding waarmee onderling tussen de blokkasten werd gecommuniceerd. Achter ronde glaasjes zat een draaiende schijf die of rood of wit toonde. Rood betekende dat er zich een trein bevond en wit dat het spoor vrij was, maar dat ging alles behalve automatisch.



De schijfjes achter het ronde venster.

De schijfjes in geopende blokkast.


Als nu het seinhuis in Blauwkapel een trein wilde sturen naar Bilthoven moest de seinhuiswachter of zijn hulp vanuit dat seinhuis eerst toestemming vragen om de trein over dat spoor te mogen sturen. Hiertoe drukte hij een knop in van dat betreffende spoor en draaide hij een aantal keren aan een zwengel, die links en rechts van de blokkast zat, en daarmee stroom opwekte. Daardoor luidde een belletje bij het naburige seinhuis en kwam er een klepje naar beneden.


Als de bel eenmalig rinkelde kwam er een klepje
naar beneden zodat zichtbaar was welk ander
seinhuis vroeg of zij een trein konden sturen.
Hierna kon met het touwtje het klepje weer sluiten.


Het klepje correspondeerde met het betreffende spoor. Nu kon de seinhuiswachter in Bilthoven kiezen om wel of niet de trein te accepteren. Als hij deze accepteerde drukte hij zo'n zelfde knop in en draaide ook aan de zwengel.


Rijdje knoppen waarvan er 1 ingedrukt werd terwijl aan de zwengel werd gedraaid.


Hierdoor werd het schijfje wit ten teken dat Blauwkapel de trein mocht en kon sturen. Als dat schijfje rood was zorgde een stalen pen die in de linialenkast uitkwam dat het sein nooit en te nimmer veilig gezet kon worden. Was het schijfje wit en de wissels in de goede standen kon de draaiknop boven de hendel omgezet worden waardoor de hendel van stand kon worden veranderd.


Draaiknop


De hendel met arretgreep naar beneden was het uitgangspunt. Was de hendel voor een wissel naar beneden stond de wissel op rechtdoor en was het voor een sein dan toonde deze rood wat stoppen bevool. De hendels van de wissels hadden een wit bordje met daarop het wisselnummer en soms ook welke andere standen de hendels moesten hebben alvorens deze omgezet kon worden. De hendels ten behoeve van de seinen hadden zo'n zelfde bordje, maar dan in het rood. Was er een groen bordje dan was het voor een vergrendeling voor bijvoorbeeld een ontstoringstong die werd gebruikt om ongewenst rollend materieel vanaf het emplacement op de hoofdbaan te laten komen.


Hendels met arretgrepen waren normaal een stuk netter dan op deze foto.


Nu was het een kwestie van wachten tot de trein volledig was gepasseerd. Dit controleerde men aan het sluitsein wat zich achterop het rijtuig of wagon bevond. Aan het sluitsein kon de seinhuiswachter zien dat het echt de laatste was en er dus niet perrongelijk een wagon op het spoor was achtergebleven. Als de trein volledig was gepasseerd drukte men nogmaals de knop in en draaide vervolgens nogmaals aan de zwengel. Op beide seinhuizen ging dan de blokkast weer in zijn oorspronkelijke uitgangspunt en kon men de gehele procedure weer voor de volgende trein uitvoeren.

De linialenkast stond in verbinding met zowel de blokkast als de hendels waarmee de seinen en wissels werden bediend. Zo werd voorkomen dat een trein naar bezet spoor werd gestuurd. De linialenkast zorgde voor een blokkade zodat de tegenstrijdigheden zo goed als compleet werden uitgebannen.

Verderop gelegen overwegen werden bediend door een ter plaatse aanwezige overwegwachter die werd gewaarschuwd door een kloksein welke vanuit het seinhuis met een inductor en stroomkabels waardoor ongeveer 60 volt wisselspanning liep wanneer het kloksein werden aangestuurd. In het midden van de blokkenkast hing een bord met daarop; “Denk aan den overweg” om de seinhuiswachter telkens weer te herinneren dat het kloksein niet vergeten moest worden. Vergat met dat werd namelijk de overwegwachter niet geďnformeerd dat er een trein arriveerde met alle mogelijke gevolgen van dien.



De heren H. van Roosmalen, K. Suk, G.J. Pol, B.A. Abrahamsen en J.G. van 't Prinsenhof poseren voor het seinhuis rond 1948.


Zgn. treinaanduider die bij Bilthoven werd gebruikt. (collectie Bert Peihak)


Vandaag de dag gebeurt het ter hoogte van Bilthoven allemaal centraal door Prorail vanuit Utrecht bedient door de TRDL, maar nog steeds door het 'blok' princiepe, waar de spoorwegen per blok een blokwachter/seinhuiswachter nodig had om een trein veilig over het spoor te geleiden.

In 1957 is het seinhuis verbouwd terwijl het in dienst bleef. Sinds 21-10-1962 is dit seinhuis opgeheven en werd de functie overgenomen door Post T Blauwkapel.

Meer over de klassieke beveiliging is te vinden op: http://www.klassiekebeveiliging.com/seinhuizenBhv.htm.